Czosnek niedźwiedzi

Czosnek niedźwiedzi (łac. Allium ursinum) to gatunek rośliny z rodziny amarylkowatych, porastający dziko Europę oraz tereny Azji Mniejszej. Spotkać można ją także w Polsce, szczególnie w rejonach górskich (np. Sudety i Karpaty) oraz wyżynnych. Czosnek niedźwiedzi stosowany był już przez starożytnych German. Obecnie roślina ta znajduje się w naszym kraju pod częściową ochroną, co oznacza, że nie można jej zrywać w miejscach występowania dzikiego porostu. Istnieje za to możliwość uprawy czosnku niedźwiedziego lub nabycia gotowych ususzonych liści. Dzięki temu przyprawa ta wciąż znajduje zastosowanie w kuchni, a my możemy skorzystać z jej zdrowotnych właściwości.

Czosnek niedźwiedzi rośnie w dużych skupiskach tworząc niejednokrotnie gęste łany. Roślina osiąga wysokość do około 50 cm, charakteryzuje się dwoma (rzadziej trzema) szerokimi liśćmi o barwie ciemnozielonej oraz delikatnymi kwiatami skupionymi w półkolistym kwiatostanie. Swym wyglądem roślina przypomina w pewnym stopniu konwalię (szczególnie liście). Łatwo ją jednak rozpoznać po intensywnym i charakterystycznym zapachu. Czosnek niedźwiedzi porasta dziko głównie tereny leśne (szczególnie wilgotne i cieniste lasy liściaste). Roślina nie należy do tych, których uprawa jest wyjątkowo trudna - czosnek spokojnie może rosnąć w miejscach zacienionych, a na dodatek wykazuje całkowitą odporność na mrozy. Ważne jednak by zasadzić go w żyznej glebie.

W przypadku czosnku niedźwiedziego najczęściej wykorzystywane są liście rośliny (a nie jej cebulka). To właśnie ta część znajduje zastosowanie w kuchni oraz lecznictwie. Czosnek niedźwiedzi jest niezwykle pomocny m.in. w trakcie walki z przeziębieniem lub infekcjami wywołanych różnymi bakteriami. Zawarte w liściach związki wykazują działanie zbliżone do antybiotyku, przy czym nie wpływają one jednak negatywnie na florę bakteryjną organizmu. Czosnek niedźwiedzi szczególnie zalecany jest przy chorobach górnych dróg oddechowych – występujące w liściach kwasy fenolowe skutecznie rozrzedzają wydzielinę zalegającą w oskrzelach, co pomaga choremu w jej odkrztuszaniu. Liście rośliny zalecane są również u osób, u których zdiagnozowano obecność drożdżaka Candida albicans. Ta niezwykła odmiana czosnku jest także pomocna przy różnych dolegliwościach żołądkowych – świetnie wpływa ona na procesy trawienne, przyspiesza metabolizm, usprawnia pracę jelit, a także likwiduje wzdęcia i wykazuje działanie żółciotwórcze. Oprócz
tego spożycie czosnku niedźwiedziego zmniejsza ryzyko zachorowania na raka oraz rozmaite choroby układu sercowo-naczyniowego. Warto dodać, że roślina korzystnie wpływa również na urodę. Zawarte w niej związki siarki umacniają włosy oraz paznokcie, a także nadają skórze sprężystości i odpowiedniej gładkości.

Czosnek niedźwiedzi dzięki swojemu intensywnemu zapachowi świetnie sprawdza się jako dodatek do różnych potraw. Zerwane wiosną świeże liście rośliny idealnie nadadzą się do sałatek, twarożku oraz apetycznych zup (np. kremowa zupa z czosnkiem niedźwiedzim)
. Świetnie nadadzą się one także do mięs (drobiu, wieprzowiny, dziczyzny, baraniny i wołowiny), pasztetów, ryb, czy kiełbas. Wiele osób wykorzystuje czosnek niedźwiedzi do przygotowania aromatycznego i smakowitego sosu pesto oraz oliwy czosnkowej. Liście rośliny mogą również posłużyć do przyrządzenia leczniczej nalewki.

• Zupa czosnkowa
• Sos pesto
• Oliwa czosnkowa
• Nalewka z czosnku niedźwiedziego
• Sos pomidorowy
• Żurek
• Sałatka warzywna
• Zupa jarzynowa

Czosnek niedźwiedzi zawdzięcza swoją wyjątkową nazwę starogermańskiej legendzie, która głosiła, że roślina należała do pierwszych spożywanych przez niedźwiedzie posiłków po zakończeniu zimowego snu.

Czosnek niedźwiedzi z powodzeniem można stosować podczas przygotowywania różnych potraw zamiast tradycyjnego czosnku. Mimo intensywnego aromatu, nie pozostawia on po sobie nieprzyjemnego i ostrego zapachu w ustach.

Wojciech Chentkiewicz