12 potraw wigilijnych - symbolika świątecznych dań
Wieczerza wigilijna przepełniona jest swoistą magiczną symboliką, które ma swoje korzenie w pradawnych obyczajach i tradycjach sięgających jeszcze czasów naszych przodków. Ważne jest dosłownie wszystko - od liczby potraw, po ich rodzaj. Często nie zdajemy sobie sprawy, że przygotowując potrawy na wigilijny stół, przestrzegamy tradycji, które są starsze niż chrześcijaństwo w naszym kraju.
Pyszna tradycja
Wieczerza wigilijna przepełniona jest swoistą magiczną symboliką, które ma swoje korzenie w pradawnych obyczajach i tradycjach sięgających jeszcze czasów naszych przodków. Ważne jest dosłownie wszystko - od liczby potraw, po ich rodzaj. Często nie zdajemy sobie sprawy, że przygotowując potrawy na wigilijny stół, przestrzegamy tradycji, które są starsze niż chrześcijaństwo w naszym kraju.
Symbolika 12 potraw
Zacznijmy od symboliki liczby wigilijnych potraw. Dawniej uważano, że na stole powinna się znaleźć nieparzysta ich liczba (jedenaście, dziewięć, ostatecznie siedem). Taka konfiguracja dań miała zapewnić urodzaj i pomyślność w zbliżającym się nowym roku. Przekonanie, że powodzenie zapewni liczba dwanaście pojawiło się później. Dziś wiele osób nie wyobraża sobie, by na wigilijnym stole zjawiło się mniej lub więcej potraw - liczbę dwanaście niektórzy kojarzą z taką samą liczbą miesięcy roku, inni odwołują się do dwunastu Apostołów czy dwunastu pokoleń Izraela, "dwunastka" wielokrotnie pojawia się też na kartach Apokalipsy św. Jana.
Duże znaczenia miała również nie tylko liczba potraw, ale i rodzaj. Każde danie w symboliczny sposób chroniło przed niedoborem danego produktu spożywczego w nadchodzącym nowym roku. Z tego względu wykształcił się, bardzo żywy aż po dziś dzień, zwyczaj, by każdy z uczestników wigilijnej kolacji spróbował każdego dania.
Karp
Wspólną cechą wszystkich potraw wigilijnych jest ich postny charakter. Polski obyczaj każe unikać w Wigilię Bożego Narodzenia dań mięsnych i tych przygotowanych na tłuszczu zwierzęcym. Z tego też względu wiele naszych tradycyjnych specjałów wigilijnych opiera się na rybach. Wśród nich króluje oczywiście karp. Najczęściej serwuje się go usmażonego lub zalanego w galarecie, do której wywar przyrządza się z kręgosłupa i głowy tej ryby. Tak podane danie nosi nazwę karpia po żydowsku i urozmaicone jest słodkimi dodatkami (np. rodzynkami), marchewką oraz ugotowanymi na twardo jajkami.
Ryba po grecku
Wśród 12 potraw wigilijnych powinna znaleźć się także ryba po grecku. Wbrew swojej nazwie, danie to nie ma nic wspólnego z ojczyzną demokracji. Przyrządza się je najczęściej z filetów z dorsza (ale również z mintaja lub miruny), które należy usmażyć, a następnie pokryć gęstym sosem z uduszonej marchwi, selera, pietruszki, cebuli i koncentratu pomidorowego. Rybę po grecku można jest zarówno na gorąco, jak i na zimno. Potrawa ta to jedno z najsmaczniejszych wigilijnych dań i po prostu nie może go zabraknąć na naszym suto zastawionym stole!
Barszcz z uszkami
Tradycyjną wigilijną zupą jest barszcz czerwony podawany ze smakowitymi uszkami. W przeciwieństwie do barszczu gotowanego na co dzień, ten opiera się na postnym wywarze z suszonych grzybów, włoszczyzny i buraków. Obecnie coraz częściej Polacy przygotowują to danie z gotowych koncentratów dostępnych w sklepach. Aby jednak poczuć smak prawdziwego wigilijnego barszczu, należy ugotować go całkowicie samemu! Niezbędny będzie do tego zakwas buraczany, który należy przyrządzić około 7-10 dni przed wigilią. Uszka natomiast są nieco inną formą charakterystycznie zawijanych pierożków z farszem z grzybów i kapusty. W połączeniu z tradycyjnym barszczem wigilijnym stanowią niezwykle aromatyczne oraz smakowite połączenie.
Pierogi
Jednym z najpyszniejszych dań wśród tradycyjnych 12 potraw wigilijnych są z pewnością pierogi z kapustą i grzybami. Zebrane i ususzone jesienią grzyby wraz z przygotowaną wcześniej kiszoną kapustą tworzą wspólnie jedyny w swoim rodzaju farsz, którego smak zawsze kojarzy się z Bożym Narodzeniem. Pierogi podaje się zarówno ugotowane, jak i podsmażone na patelni. Sam farsz wykorzystać można także do zrobienia apetycznych pasztecików z ciasta drożdżowego lub krokietów!
Kompot z suszu
Przed wiekami nasi przodkowie pili bowiem ten napój znacznie częściej, przez całą jesień i zimę. Suszenie zbieranych latem owoców to bardzo stara metoda konserwowania żywności, stosowana zarówno w kuchni chłopskiej, jak i szlacheckiej. Początkowo wykorzystywano do tego celu słońce i wiatr, z biegiem czasu także kotliny (specjalnie przygotowane palenisko) oraz piece. Zwracano uwagę na to, żeby owoce były suszone jak najdłużej, dzięki czemu zachowywały smak i aromat. Kompot zgodnie z tradycją był podawany na zakończenie wieczerzy wigilijnej. Do jego przyrządzenia wykorzystywano przede wszystkim trzy rodzaje owoców: suszoną w całości śliwkę węgierkę, krojone na plastry jabłka (głównie antonówkę) oraz podzieloną na ósemki lub ćwiartki gruszkę (przede wszystkim odmiany klapsa). Przypisywano im magiczne znaczenia: śliwki odpędzały złe moce, jabłka zapewniały miłość, zdrowie i pokój, a gruszki - długowieczność.
Kutia
Na wigilijnym stole nie może oczywiście zabraknąć deseru. Tradycyjnym przykładem świątecznego dania na słodko jest kutia, czyli charakterystyczna mieszanka pszenicy, maku, słodu, bakalii, orzechów, rodzynek i miodu. Niezwykle pyszne i aromatyczne danie, które kojarzy się z bożonarodzeniową magią. Innymi przykładami deserów wigilijnych są również ciasta - makowiec, sernik oraz świąteczny piernik.
Kapusta z grochem
Kapusta z grochem to jedno z najważniejszych dań wigilijnych. Tradycja jego przygotowania sięga czasów, gdy w Polsce nie było jeszcze ziemniaków i kapustę uprawiało się na szeroką skalę. Spożywana była ona niezwykle często, a przy ważniejszych okolicznościach dodawano do niej różne urozmaicenia. Groch był właśnie jednym z nich. Aby przygotować tradycyjną kapustę z grochem, należy namoczyć ten drugi w wodzie (najlepiej przez całą noc), a następnie ugotować, zmiksować i dodać do gotującej się na małym ogniu kapusty. Całość można dodatkowo wzbogacić zeszkloną na patelni drobno posiekaną cebulą oraz pieczarkami.
Śledzie
Karp nie jest jedyną rybą, jaka pojawia się na wigilijnym stole. Bardzo często obok niego znajduje się również miejsce dla innych gatunków - np. smażonego pstrąga, a także śledzi (najczęściej marynowanych w oleju wraz z cebulką lub podawanych w formie rolmopsa). Te można podać klasyczne np. pod pierzynką ze śmietany, w rosyjskiej sałatce śledziowej lub w formie koreczków.
12 potraw wigilijnych - przykładowy spis
Zależnie od rodzinnych tradycji i upodobań smakowych, w różnych domach można spotkać się z różnymi kompilacjami wigilijnych potraw. Przykładowy może zawierać: chleb, śledzie w oleju, ryba po grecku, paszteciki, barszcz czerwony z uszkami, kapusta z grochem, pierogi z grzybami i kapustą, karp smażony, karp po żydowsku, kutia, makowiec, kompot z suszu.
